KARAKONCİLO

Eski Türkçede “kara” kelimesi; siyah, kuzey, güneş görmeyen, gölge, karanlık ve gece anlamlarında kullanılır¹. Bunun yanı sıra mecazi anlamları da vardır: kötü, uğursuz ve fakir².
Kara kedi, kara görmek” gibi kullanımlar genellikle olumsuz anlam taşır ve matem tutma, uğursuzluk ya da talihsizlikle ilişkilendirilir³. Kara kelimesi en çok kullanılan kelimeler arasındadır Kara koyun Karaman Kara bayrak Kara çatır Kara keçi Kara atını Taşıyan devlet kurucuları vardır Kara aslında Türklerin önem verdiği bir isimdir ve kelimedir.

———————————–

—————————————

 Yöre halkı ise “Kara” siyah yalnızca siyah renk anlamında değil çok siyah zemheri aşırı siyah anlamında da kullanmaktadır⁴. Koyu, kapkara, çok siyah, karanlık ve zaman zaman uğursuzluk, zorluk veya sertlik ifade eden bir niteleme olarak da kullanmaktadır. “Kara” sözcüğü, yerel ağızda bir şeyin aşırı derecede koyu veya yoğun olduğunu vurgulayan bir anlam taşımaktadır.

Eski Türkçede veya yöre ağızlarında “Kon” yolculuk sırasında bir yerde durmak, mola vermek, konaklamak dinlenmek, geçici olarak kalmak ve yorgunluğunu gidermek amacıyla oturmak anlamlarında kullanılan bir fiildir. İnsanın yük sırtında giderken “Kon” konmak bulunduğun yerde oturmak dinlenmek yorgunluğunu gidermek⁵. Göçerler, kervanlar ve yük taşıyan kişiler için konmak, yol üzerinde uygun bir yerde kısa süreliğine yerleşip dinlenmeyi veya geçici olarak yerleşmek ifade eder.

Yöresel ağız sözcüğünde “Çilo” ifadesi Eski Türkçede bağırsak hareketleri, akıntı ve gevşeme bildiren köklerle örneğin “çil” veya “çıl” kökü, ıslaklık, sızma veya dağılma bildiren kelimelerle ilişkilendiril.Amel olmak ishal olmak, bağırsakların bozulması anlamında kullanılır⁶.Çilo kelimesi “Cırcır” olma, “Amel” olma, “İshal sürgün” olma, kipi karın ağrısı, bağırsak rahatsızlığı anlamında kullanılmaktadır.

1-Yöresel ağızlarda “Kara” önemli bir kelime olarak bilini Kara çadır karakoyun konumuz hakkında ise (Kara-Kon-çilo) Kara-Siyah tüylü yıkanmamış kirli pis insana ve maymuna benzetilen yaradık⁷.

2-Yöresel ağızda “Kon” Konmak yük taşıyan kişinin mola vermesi oturup dilenmesi konumuz hakkında ise (Kara-Kon-çilo) dağ adamı yörede bir eve konması.

3- Yöresel ağızda “Çilo” konumuz hakkında ise (Kara-Kon-Çilo) İshal bağırsakların aşırı bozulması sulu bir şekilde dışarı çıkması.

Etimolojisi: Türklerin İslamiyet öncesi Şamanist inanç sistemlerinde doğa ruhları ve kötü varlıklar önemli bir yer tutmakta idi. Bu inanç sisteminde evrende yer, gök ve yeraltı olmak üzere üç katmanlı bir yapı olarak tasavvur edilmiş, her katmanın kendine özgü ruhları ve koruyucu ya da zararlı varlıkları olduğuna inanılıyordu⁸. Doğa olaylarının, hastalıkların ve bireyin karşılaştığı talihsizliklerin bu ruhların etkisiyle meydana geldiği düşünülüyordu. Söz konusu kavramın etimolojik kökeni, eski Türkçede Ruh gizli güç veya doğaüstü varlıklarını işaret eden sözcüklerle ilişkilendirilmiştir. Şaman figürü ise bu varlıklarla iletişim kurabilen, topluluk adına dengeyi ve düzeni sağlayan aracı konumunda değerlendirilmiştir.

Kara kelimesi aynı zamanda geceyle ilişkili olarak değerlendirilir. Zemheride (kışın en soğuk zamanı) sokaklarda dolaşır, rastladığına “Nereden geliyorsun, Nereye gidiyorsun? gibi sorular sorar. Verilecek yanıtların içinde mutlaka “kara” kelimesi olmalıdır⁹.

——————————————————-

———————————————–

Böyle cevap verilmediği takdirde eliyle vurarak karşısındaki insanı yaralar yaraladığı kişilerin yarası kolay iyleşmez. Kendisinden korunmak için zemheri kış karanlığında mecbur kalmadıkça dışarı çıkılmaz.

——————————————————-

————————————————–

Yörede anladılan anektot lara göre Karakonçilo kış ayının en uzun ve çok soğuk gecelerinde köyde yaşayan hane ev sahipleri kapının önüne yaptığı yemekten koyar Yabani tüylü yaradık dağdan aşağıya iner kapıların önünde yemek bulamadığında. Yemek kokusu aldığı kapıyı kırarak içeriye girer tencerelerde bulduğu yemeği yer ve evde çok pis koku bırakır evden çıkarak karnı doymazsa başka kapıya gider yolda gördüğü insana sorular sorar istediği cevabı alamayınca yüzüne tükürerek geçermiş.         

Dipnotlar

1-Eski Türkçede renk adlarının yön ve kozmoloji ile ilişkisi için bkz. Orhun Yazıtları ve Türk renk sembolizmi çalışmaları.
2-Kara” kelimesinin mecazi anlamları için bkz. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük.
3-Türk kültüründe renklerin sembolik kullanımı bağlama göre değişkenlik gösterir.
4-Anadolu ağızlarında “kara” kelimesi aşırı koyuluk ve yoğun karanlık anlamında kullanılabilir.
5-Eski Türkçede “kon-” fiili: yerleşmek, oturmak, dinlenmek anlamındadır.
6-Çilo” yöresel ağız özelliği gösteren kelimelerdendir.
7-Bu tür anlam genişlemeleri halk etimolojisi kapsamında değerlendirilebilir.
8-Türk mitolojisinde üç katmanlı evren tasavvuru ve şaman figürü hakkında bkz. Orta Asya Türk inanç sistemi araştırmaları.
9-Karakoncilo figürü Anadolu ve Balkan folklorunda zemheri dönemiyle ilişkilendirilen mitolojik bir varlıktır.